sahabeler

Hadis ilmi açısından sahabeyi iyi tanımak bize neyi kazandırır? Sahabe dini kavrama ve yaşama hususunda bize nasıl yardımcı olmuştur. Kuran ve sünnet bize o güzel insanları nasıl tanıtır? Soruları ile bu sadet toplumuna kısa bir göz atalım.

Aslında hadis ilmi denildiğinde sahabe mutlaka akla gelir. Hatta sahabe sünnetin cisimleşmiş halidir. Hadis-i Şerifin bize muttasil bir senetle mi gelmiştir. Ya da hadisi şerif mürsel[1] mi muttasıl mı olduğunu anlarız ki bu da bize hadisin sıhhat derecesini ortaya koyar. Sadece hadis mi dinin tamamı bize onlardan gelmiştir.

Sahabe: Efendimiz (a.s.) temyiz çağından sonra [2] mümin olarak görmüş ve mümin olarak darı bekaya irtihal etmiş olan kimsedir.” Diye kapsamlı ve meşhur olmuş bir tanım yapılmıştır. Bunun ile birlikte bazı sorular gündeme gelmiştir ki, onlarında bilinmesi zaruri olmasa da ilim talibi onları öğrenmesi onun menfaatinedir.

Hz. peygamberi peygamberlikten evvel görenler ki, Varaka b. Nevfel,[3] Rahib Bahira[4] bunların sahabe olup olmadıkları tartışma konusu olmuştur.

Hz. Resulü(as) Sini buluğ ya da sini mümeyyizine kadar gören kimseler sahabemidir? Sorusuna cevap vermiş olduk.

Hz. Resulü(as) Müslüman olarak görmüş mürted[5] olarak ölenlerin durumu nedir.?

Bu konuda (neozü billâh) irtidatı üzere ölmüş ise sahabe olmaktan çıkmıştır. Ama aklı başına gelip tekrar imana gelmiş ise sahabe olmuştur. İfadeleri kitaplarda geçmektedir.

1- Tevatür ile: Ebu Bekir, Ömer, Osman, Ali, Aşere-i Mübeşşere (Radıyallahü anhüm)

2- Şöhret (İstifaza ) tevatüre ulaşamayan tanınma ile Sa’lebe Ukkaşe(Radıyallahü anhüm)

4- Kendisinin sahabeyim demesiyle bilinir. Burada adalet ve Efendimizle muasır olma şartları aranır.

Not: En son vefat eden sahabe hicri 110 senesi kabul edilir. Bu seneden sonra sahabe olduğunu iddia edenler yalancılıkla itham edilmişlerdir.

Sahabelerin hayatı ile ilgili ilk eser yazan Buharı iken en çok sahabe ismini zikreden İbn Hacer El Askalani el- İsabe isimli eserdir.(11783) sahabe isminden bahsedilmektedir.

Sahabenin hepsi adildir. ...........................................tabiri kullanılmıştır.

Kur’an-ı Kerimde saadet asrı insanları şöyle tanıtılmaktadır. Arkadaşlarımıza vazife olsun ki bu ayetleri bu saatten itibaren bir kez daha okusunlar ki sahabe efendilerimizin şefaati onların üzerine olsun.

Bunun peşinden O güzel dostları tanıtacak ve tanımlayacak hadisi şeriflerin bir kısmına göz atalım: İmran b. Husayn (ra) Hadisi: Peygamber efendimiz buyurdular “ insanların en hayırlısı benim zamanımda yaşayan Sahabelerimdir. Sonra onları takip eden Tabiiler daha sonra da onları takip eden Etbe-ut tabiindir. Bunların ardından bir takım insanlar geleceklerdir ki, kendilerine güvenilmeyecek ihanet ehli kimselerdir. Kendilerinden şahitlik istenmediği halde şahitlik edecekler bazen yemin edecekler. Bazen şahitlikle beraber yemin edecekler. Bir takım vaatlerde bulunacaklar nezir yapacaklar ama onu yerine getirmeyecekler. Onlarda yağ ortaya çıkacak. (Yani onlarda semizlik görülecek.)”

Not: Malikiler yemin eden adamın şahitliğinin makbul olmadığına hükmetmişlerdir.”

Burada geçen şahitlik istenmediği halde şahitlik yapmaya koşacaklar ifadesiyle şu hadis sanki taban tabana zıtmış gibi algılanmaktadır.

“Şahitlerin en hayırlısı kendilerinden istenmeden şahitlik yapan kimselerdir.”

“ Ümmetim yağmur gibidir evvelimi hayırlı ahirimi hayırlı olduğu bilinmez.”

Ubeyde hadisi: O şöyle diyor. Ya Rasülallah ! Bizden daha hayırlı bir nesil var mı ki biz sana iman ettik seninle beraber hicret ettik. Peygamber efendimizde ona .” bir kavim ki, beni görmedikleri halde iman ettiler. Onlar daha hayırlıdırlar.

“ Salebe hadisi: bir zaman gelecek bir amel işleyen kimse sizden elli ameli işleyene denk olacak.” Bizden mi onlardan mı? Diye sordular da Rasül (as): Hayır sizden elli kişinin ameline denktir dedi.

“ Enes hadisi. “ insanlar üzerine öyle bir zaman gelecek ki, onlardan dini üzere sabreden sizden elli kişinin ameline denktir.”

Ebu Sait el Hudri ra. Hadisi: “Ashabıma sövmeyin sizden biri bir Uhud dağı kadar altın tasadduk etse. Onların bir müd veya yarım müd tasadduk una denk değildir.”

Buhari’nin hadislerini 600.000 hadiste derlemişken Ahmet b. Hambel Müsnedini bir milyon hadiste derç ettiği bilgisi kitaplarda zikredilmiştir.

Hadis: Peygamber Sallallahu aleyhi vesellem'e isnad edilen söz, fiil, takrir ya da niteliktir.

Haber: Hadis anlamındadır. Haberin Peygamber Sallallahu aleyhi vesellem'e de, başkasına da isnad edilen rivayet olduğu da söylenmiştir. Bu durumda haber hadisten daha genel ve kapsamlı olur.

Kudsi hadis: Peygamber Sallallahu aleyhi vesellem'in yüce Rabbinden yaptığı rivayettir. Aynı zamanda buna Rabbanî hadis ve ilâhî hadis de denilir.

Kudsî hadis mertebe itibariyle Kur’ân ile nebevî hadis arasında bir yerdedir.

Bağdadî, Zür'atü'r-Razî'nin şu fetvasını kaydeder: "Bir kimsenin Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın Ashâb (radiyallahû anhüm)'ının kadrini düşürmeye çalıştığını görürsen bil ki o zındıktır. Zira Resûlullah (aleyhisselâtu vesselâm) haktır, Kur'ân-ı Kerîm haktır. Bu Kur'an-ı ve şu sünneti bize Resûlullah (aleyhisselâtu vesselâm)'ın Ashabı (radıyallahu anhüm) tebliğ etmiştir. Onlara dil uzatanlar, şâhidlerimizi karalamaya çalışıyorlar. Asıl maksadları da Kur'an ve Sünnet'i ibtal etmektir....( İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 1/526.)

NOT: Bu not ne ilk ne de son hatadan salim değildir.İlim talibine düşen suyu kaynağından içmektir.

[1] Tanımı daha sonra yapılacaktır.

[2] Bu konuda buluğ diyenlerde vardır.

[3] Hz. Haticenin amcası

[4] Nasrani din adamı

[5] Dinden dönen Mümin iken nküfre avdet eden kimsedir.

[6] Efendimizden en çok hadis rivat eden hazaratı kiramdır.